“Adem : Tsunami” Nico de Braeckeleer

adem9789059245/2018

Nico de Braeckeleer, uitgeverij Bakermat

Nico de Braeckeleer (1974) kwam tijdens zijn opleiding tot journalist tot de ontdekking dat hij scenarioschrijven beter bij zich vond passen. Hij schreef voor film en televisie. Sinds 2011 doet hij dit voor het bekende Studio 100. In 2000 kreeg hij een idee voor een jeugdboek en zijn debuut  ‘ de ring van Jupiter was in 2002 een feit. Er zouden meer dan 60 boeken volgen in verschillende genres voor verschillende leeftijden.  Van kleuter tot volwassenen. Iets wat ik zeker kan waarderen, de veelzijdigheid van deze auteur. Het mooie van dit boek is dat het dan misschien wel een jeugdboek is maar ik weet zeker dat ook volwassenen dit verhaal zullen waarderen.

Adem is een apocalyptische serie waarvan Tsunami het eerste deel is. Het speelt zich af in 2165. Door toedoen van de mens zijn er door klimaatverandering zware natuurrampen geweest. Het gewone leven is verwoest. Sommige overlevers wonen in bewaakte vestigingen en anderen zwerven rond in bendes of alleen.

De vijftienjarige Skye woont in zo’n vestiging die wordt overvallen door een zeer gevaarlijke bende. Volwassenen worden afgeslacht en de kinderen, ook Skye worden ontvoerd en meegenomen naar de vestiging van deze bende. Skye denkt alleen maar aan ontsnappen om een nieuw leven op te bouwen.

De veertienjarige Jazz woont samen met zijn moeder. Als deze overlijdt laat ze hem op haar sterfbed beloven om naar Civitas te gaan. De zogenaamd enige  plaats waar je nog kunt leven als voor de klimaatverandering. Een Utopia die hij wil vinden.
Jazz en Skye zullen elkaar tegen komen en samen met nog een aantal andere vervolgen ze hun weg en proberen ze uit handen van de vijand te blijven. Dit wordt lastig als de vijand ook in de vorm van een natuurramp op hun pad komt.

Allereerst is daar een heel mooie cover en bij het openslaan is daar een afbeelding van water, de rollende zee, de tsunami. Ik hoop dat de rest van de serie dezelfde vormgeving krijgt, met een mooi hard kaft  zodat het een juweeltje op je boekenplank zal worden.

Het is een beetje een flauwe woordgrap als ik zeg dat ik dit boek in één adem heb uitgelezen. Wat kan deze schrijver goed vertellen zeg.  Het boek heeft een behoorlijk tempo, heeft soms spannende en dan weer zelfs gruwelijke gebeurtenissen waardoor je als lezer geboeid blijft tot het einde. Net als je denkt er zou er nu wat rust voor de personages komen dan loert het gevaar, in welke vorm dan ook, weer om de hoek. De personages staan op scherp en de lezer ook.  De personages zijn prima uitgewerkt naar gelang de rol in het verhaal. Hiermee bedoel ik dat de hoofdrolspelers Skye en Jazz en ook River, die ook een redelijke rol heeft, meer worden uitgediept. Door een blik in hun verleden snap je waarom ze reageren zoals ze doen. Kortom als lezer krijg je de informatie die relevant is en hierdoor hou je het overzicht wat van belang is vanwege het snelle tempo.

Het verhaal zit verder goed in elkaar en met een mooie afsluiting, maar wel een open einde waardoor je uit gaat kijken naar het volgende deel.

adem 5 ster Ik mocht dit boek bespreken voor de site Kinderboeken en gaf het een welverdiende 5 sterren!

Advertenties

“Ordo Entia openbaring” Esmeralda van Belle

ordo9789492115676/2018

Esmeralde van Belle, Godijn Publihsing

Ordo Entia is een YA Urban Fantasy verhaal. De achterflap heeft een belofte van een wereld vol mytische wezens, familiegeheimen en (uiteraard) een strijd tussen goed en kwaad.

Hoofdpersonage Jeroen woont bij zijn moeder, zijn vader is bij een ongeluk met een straathond om het leven gekomen. Althans dat is wat hij te horen heeft gekregen. Na een geheimzinnige brief en een ontmoeting in het holst van de nacht begint er een heel nieuw leven voor hem. Iets waar zijn moeder niet van gediend blijkt te zijn.  De dood van zijn vader blijkt niet de schuld van een straathond maar hij bleek te zijn omgekomen bij een missie van Ordo Entia, een geheime genootschap.  Jeroen wordt gevraagd de plaats van zijn vader in te nemen omdat zijn bloedband hem dat recht geeft. Ordo Entia is al eeuwenoud en probeert de balans tussen de menselijke wereld en de mythische wereld in stand te houden.

Als je net graag fantasy leest, een voorliefde heeft voor verhalen a la Terra Fabula , Harry Potter en niet te vergeten Fantasic beasts, ben je snel nieuwsgierig naar dit verhaal als je die belofte op de achterflap leest.  Dus ben ik  in het boek gedoken wat met zijn prettige vertelstijl en slechts 250 pagina’s snel uitleest.  De vertelstijl is ook uitermate geschikt voor jongere lezers. Ik zou het ook eerder een jeugdboek noemen, als het al in een hokje moet worden gestopt. ( Persoonlijk ben ik niet van de hokjes ).  Verder heeft het wel meer raakvlakken met voorgenoemde titel. Jeroen komt met andere op een soort school om training te krijgen voor het genootschap. Ze hebben huishoudelijke hulpjes ( Brownies) een soort kabouters waarbij ik onbewust aan Dobby moest denken uit de Potter boeken. Maar daar houden de vergelijkingen op en is het verhaal origineel.

Het geheel heeft een prima opbouw. De personages gaan op avontuur en komen mythische figuren tegen maar het is niet een en al actie. De combinatie tussen actie en dialoog is goed op elkaar afgestemd waardoor er een prima spanningsopbouw in zit. De personages zijn niet al te erg uitgediept maar is ook niet zo nodig als je als doelgroep de wat jongere lezer voor ogen houdt.  De wat oudere lezer zou hier wat meer behoefte aan kunnen hebben maar wie weet wordt dat in een volgend deel goed gemaakt. Ik had persoonlijk ook op wat meer mythische figuren of achtergrond verhalen gehoopt. Het onderwerp leent zich daar immers goed voor.

Conclusie: een heerlijk sprookjesachtig verhaal wat lekker weg leest en nieuwsgierig maakt naar meer….

“Drägan Duma : een onbreekbare band” Patty van Delft

Voorkant-Een-Onbreekbare-Band-klein-210x3009789491300868/2018

Patty van Delft, uitgeverij Celtica publishing

Patty van Delft (1981) heeft jarenlang voor de klas gestaan maar is nu fulltime schrijfster. Zowel mijn dochter als ik hebben genoten van de Drägan Duma trilogie en waren benieuwd naar een volgend boek van deze schrijfster.  Zou het weer iets met draken zijn?  Persoonlijk hou ik niet van series en een trilogie is net te doen. Dit is voornamelijk doordat je soms heel lang moet wachten op een volgend deel en vaak valt het ook een beetje tegen. Als een eerste deel een bepaald niveau heeft is het blijkbaar niet altijd mogelijk om de lat net zo hoog te leggen en zakt het verhaal vaak in. Bij deze trilogie had ik echter het gevoel van ‘wat jammer, na deel drie gaat het stoppen… ‘

En toen was er Drägan Duma, een onbreekbare band..  Het verhaal speelt zich weliswaar 330 jaar af voor de trilogie maar dat is totaal geen bezwaar. Het is eigenlijk wel leuk om te lezen wat er zich afspeelde voor Jill ( hoofdrolspeelster in trilogie) in aanraking komt met de drakenwereld.

In dit verhaal zijn de draken gevlucht uit de Buitenwereld. Ze zijn in strijd met de Morbiden en moeten uit wanhoop een verbond aan gaan met de mens om deze gezamenlijke vijand te verslaan.  De Drägannymarai zijn verbonden met de draken. Feniksa Drakena en haar twee broers behoren tot een van de machtigste families ter wereld en ze moet de scepter overnemen. Zij heeft hier totaal geen zin in en als ze de kans krijgt om zich te verbinden met de draak Danaleth grijpt ze die met beide handen aan. De verplichtingen die ze daar aan gaat zorgen voor botsingen met haar loyaliteit naar haar familie toe en zetten haar voor het blok om beslissingen te maken.

De mooie cover ( door Dominik Broniek) sluit mooi aan bij die van de trilogie. Een juweeltje op zich. Verder kreeg ik een mooie kaart met plattegrond cadeau bij het boek. Iets wat ik altijd wel fijn vind bij een fantasy verhaal wat zich over een groter gebied afspeelt. Achter in het boek vind je een index: uitleg over verschillende clans, de leiders, andere personages en hun rang, steden en dorpen en niet te vergeten de bloedlijnen en draken. Ook zit er een woordenlijst in omdat de oorspronkelijke taal nu eenmaal niet meer gesproken wordt door iedereen in het verhaal ( en onbekend bij de lezer). Het geheel sluit af met twee profetieën die van belang zijn voor het verhaal.

Op zich een extraatje maar meerwaarde?  Niet iedereen zal een heel boek door bladeren voor ze beginnen met lezen dus kom je pas laat achter de lijstjes. En om het verhaal te volgen heb je ze ook niet echt nodig. Het verhaal is namelijk zo vlot en duidelijk geschreven dat je het zonder lijstjes ook makkelijk kunt volgen. De vreemde ‘oorspronkelijke taal ‘ wordt ter plekke ook duidelijk . Bovendien ben ik sowieso geen lezer die continu gaat bladeren naar een lijstje maar lees liever lekker door. De profetieën zou ik zelf eerder vooraan in het boek gezet hebben, voor de start van het verhaal.  De rest niet want dat zou de lezer ook weer af kunnen schrikken als je voor aanvang van het verhaal zo’n lijst met karakters ziet. Nee, op zich prima keuze om het achterin te plaatsen maar naar mijn idee niet echt nodig.

Voor ik echter begon te lezen was er ook een soort van spanning. Spanning in de zin of dit verhaal mij weer kon mee voeren. Was het verhaal niet al klaar? Zou het geen slap aftreksel zijn van de trilogie, wat je vaker mee maakt als je ergens een ” extra deel ” bij krijgt? De lat hoog neergelegd en het boek opgepakt.   De nieuwsgierigheid won het en ik begon te lezen.

Het verhaal zelf is helemaal in de stijl van de trilogie. Dat kan ook niet anders. De schrijfster heeft een fijne vertelstijl en een goede spanningsopbouw. Het verhaal loopt lekker door, geen moment van verveling of dat het even indut. De draken hebben op hun manier een soort humor wat je ontdekt als ze met “hun mens” communiceren en eigenlijk wil je zelf ook gewoon zo’n draak na het lezen van dit verhaal. Ik zat meteen in het verhaal en heb mij prima vermaakt tijdens het lezen.

Het boek is goed zelfstandig te lezen , zowel voor als na de trilogie , want als je eenmaal aan Drägan Duma begint wil je ze gewoon allemaal verslinden !

Kortom een mooie aanvulling op de trilogie.

( lees mijn recensie over deel 1 en 2 of die van Femke en hier die van het laatste deel van de trilogie)

de afbeelding van de cover komt van de site van de uitgeverij

 

 

 

“Hart van vuur ” Miranda Peters

Martini Tower Groningen9789492585257/2018

Miranda Peters , Dutch Venture Publishing

Hart van vuur is het tweede deel uit de Gaia-trilogie. In het eerste deel: Hart van Glas, maakte we kennis met Hester en haar bijzondere krachten en haar vriend Siem.  Het geheel was een goede start en eindigde met een cliffhanger waardoor ik toch wel heel graag het volgende deel zou willen lezen. Dus dat had zijn doel wel bereikt.

Siem is in handen van een nog onbekende vijand en Hester wil hem kosten wat het kost gaan bevrijden. Samen met het kleine clubje vrienden om haar heen gaan ze de strijd aan om Siem te redden. Maar al snel lijkt Hester er alleen voor te staan.  Tot er uit onverwachte hoek hulp voor haar komt en het verhaal een andere wending lijkt te krijgen.

De cover heeft weer dezelfde warme kleuren en past perfect bij het eerste deel. Ik hou er van als er aan dat soort details gedacht wordt. Een trilogie moet uiteindelijk toch een eenheid zijn als je ze naast elkaar ziet.

De schrijfstijl van Miranda Peters is ook prima. Gewoon eenvoudig taalgebruik en geen overbodige zinnen of uitwijdingen. Hierdoor blijft er een flinke vaart in het verhaal zitten. Het scheelt ook dat je nu niet hoeft te wennen aan de karakters omdat ze inmiddels bekend zijn.  Nu had ik het eerste deel in februari gelezen maar door de subtiele terugblikken in het verhaal zat ik er meteen weer in.

Meer tempo, meer actie. Nadruk ligt in dit deel echt op de actie en  de het nodige geweld wat nodig is om te ontsnappen en mensen te bevrijden uit de handen van de foute karakters uit het verhaal.  Door al die actie komen niet alle stukken logisch of over maar ook mede door de snelheid van het verhaal lees je daar dan wel weer overheen.  En net als je denkt het komt goed zit er een behoorlijke twist in het verhaal en weet je net als Hester even niet meer wat nu fout of goed is.  En last but not least weer een mooie cliffhanger. Je dendert het hele boek door en denkt wat een prima einde tot je de epiloog leest en het echte einde nog lang niet zichtbaar is.

Kortom een tweede deel dat aan mijn verwachtingen heeft voldaan. Vaak is een tweede deel een tussendeel wat het verhaal een beetje rekt en in laat zakken maar dat is hier dus absoluut niet het geval ! Nu maar hopen dat we niet al te lang in spanning moeten blijven voor de ontknoping…

 

Mijn recensie is onderdeel van een blogtour omtrent deze titel. Hieronder tref je het lijstje aan van de andere bloggers die meedoen aan de blogtour:

blogtour hart van vuur deelnemers

De afbeeldingen komen van de site van de uitgeverij.

“Pangaea verloren wereld” Tycho Scholten

pangaea 9789463081290/2018

Tycho Scholten, uitgeverij Zilverbron

Tycho Scholten kreeg op zijn twaalfde al het idee voor een verhaal wat op zijn achttiende zou worden uitgebracht als een dik boek van 433 pagina’s. Een bijzonder debuut waarna hopelijk nog meer fantasierijke avonturen zullen volgen.

Als lezer word je meegenomen naar zo’n dikke 225 miljoen jaar geleden, naar Pangaea. Alle continenten vormden samen het supercontinent Pangaea waarvan we een kleine plattegrond  in het boek aantreffen. Xugan heeft de leeftijd van twintig jaar bereikt en wil gaan werken als boodschapper. Op het moment dat hij naar het hoofdkantoor van de boodschappers gaat, wordt de stad binnengevallen door een leger van Egar, het buurland. Xugan is de enige overlevende en maakt de belofte iedereen te waarschuwen voor het opkomende gevaar: het verraad van Egar. Verschillende personages en drama’s kruisen zijn pad en vallen samen waardoor het lijkt of toeval niet bestaat.

Er zijn al veel fantasy verhalen die voortborduren op een queeste, de hoofdpersoon gaat met een groepje uiteenlopende karakters op reis om als einddoel iets te vinden of op te lossen terwijl onderweg de ene tegenslag na de ander moet worden overwonnen. Bij het lezen van de achterflap was ik even bang dat dit wederom zo’n avontuur van dertien uit een dozijn zou gaan worden. Niets is minder waar. Het lezen van dit verhaal werd een aangename verrassing.

Er is gekozen voor meerdere verhaallijnen en deze los van elkaar te vertellen maar op de een of andere wijze blijken de hoofdfiguren met elkaar verbonden en komen de verhaallijnen bij elkaar. Elk verhaal heeft een ander hoofdpersonage en door deze afwisseling is er geen moment van verveling voor de lezer. Het is wel een lange weg die Xugan moet ondergaan maar voor de lezer is het geen lange, vermoeiende reis om te volgen omdat er genoeg variatie in het verhaal is gebracht. Verder is er voor gekozen om gebruik te maken van bekende namen als Pangaea en Atlantis te gebruiken wat deels tot de verbeelding spreekt en deels verwachtingen schept. Met hier en daar een vleugje filosofie en fantasie heeft Tycho Scholten mij een mooie kennismaking met Xugan en zijn wereld gegeven waardoor ik  zeer benieuwd ben geworden hoe het verhaal verder gaat.

De vertelwijze is toegankelijk. Makkelijk taalgebruik, geen moeizaam lange zinnen en duidelijke omschrijvingen van wat er plaats vindt. Hierdoor is het zeker een aanrader voor de jongere lezers van het genre. Door duidelijk bij de hoofdstukken aan te geven in welk verhaal (van welk personage) we zitten houd je als lezer je hoofd erbij en voorkomt het verwarring. De hoofdstukken zelf zijn ook kort gehouden ondanks de dikte van het boek. Ook al is het een eerste boek is er mooi toegewerkt naar een goede afronding van dit deel. Het vervolg kan hier ook alle kanten op gaan dus ik ben benieuwd welke richting de schrijver heeft gekozen.

pangaea 4sterAls kinderboekenambassadeur voor het blog Kinderboeken van Nienke Pool heb ik dit boek ook besproken en gaf het vier sterren!

” Beschermengelen boek 1 : Zielsverwant” Anton Wolvekamp

zielsverwant9789463081122/2018

Anton Wolvekamp, uitgeverij Zilverspoor

Anton Wolvekamp ( 1976) studeerde na de PABO aan het conservatorium waar hij musicals begon te schrijven. Inmiddels zijn we al zo’n 20 musicals verder die worden uitgevoerd op scholen in binnen-en buitenland.

Hij schreef de trilogie “Kinderen van Atlantis” en is schrijver/componist van de hierop geïnspireerde theatermusical “Vlucht uit Atlantis”.

Verder heeft hij het tweeluik Monster en Draak geschreven, kinderboeken vol humor, sarcasme een vleugje spanning en veel fantasie.

Zielsverwant” is zijn nieuwste boek en het eerste deel van het tweeluik “Beschermengelen”, zijn eerste Young Adult boek.

Inhoud: Rebekka woont al een tijdje alleen bij haar vader nadat haar zeer christelijke moeder er vandoor is gegaan. Als haar vader een nieuwe vriendin krijgt en samen met haar dochter bij hun komt wonen is er vanaf het eerste moment al een klik met haar nieuwe stiefzusje Anastasia. Anastasia is drie jaar jonger maar ze worden al snel hartsvriendinnen. Als Anastasia op dertienjarige leeftijd dood wordt gevonden gaat Rebekka door een hel. Ze wil niet geloven dat ze echt dood is en kan dit verlies geen plaats geven. Ze wil wraak en wil weten wat er echt is gebeurd met Anastasia. Ze komt tijdens haar zoektocht bij een organisatie terecht met de naam “Beschermengelen”. Deze mysterieuze groepering staat onder leiding van haar oude dominee, die gelooft in een strijd tegen het kwaad wat elk moment kan los barsten.

De titel en wat duistere voorzijde maken de lezer, samen met de zeer beknopte tekst op de achterzijde, erg nieuwsgierig. Ik had al eerder boeken van deze schrijver gelezen en het enige wat ze gemeen hebben met elkaar is de heerlijk vlotte vertelstijl en de verrassende wendingen. Je vliegt door het verhaal heen en er is altijd wel een onverwacht element. De schrijver richt zich met dit boek op de wat oudere lezer en dat is goed gelukt. Het is een prima en originele young-adult geworden.

Voor degene die houden van verhalen over engelen en demonen kunnen hier hun hart ophalen. Het is het eeuwenoude verhaal tussen goed en kwaad maar wel in een heel eigentijds jasje. De karakters hebben Bijbelse namen maar je hebt geen bijbelse achtergrond nodig om je te kunnen verdiepen in het verhaal. De namen zijn voor degene die wel op de hoogte zijn een leuk extraatje.

De schrijver weet te boeien door zowel te vertellen vanuit het perspectief van Rebekka en Anastasia. Soms een filosofisch tintje waardoor je misschien zelf ook even nadenkt over het hoe en wat en misschien het waarom maar op de allereerste plaats een heerlijk verhaal om ontspannen bij weg te dromen.. Nou ja ontspannen, er zit genoeg spanning in om de lezer bij de les te houden. We springen tussen de “gewone” wereld van Rebekka over naar de wereld na de dood bij Anastasia. Hier zit een goed evenwicht tussen en geeft een goed totaal beeld van het verhaal en dat is nodig want al snel blijkt dat niet alles is wat het lijkt en niet iedereen is wie hij zich voordoet. Wat het voor de lezer een (duister) feestje maakt om te lezen!

Kortom ik ben aangenaam verrast door dit aparte en bijzondere verhaal van Anton Wolvekamp en kan niet wachten naar het afsluitende deel mede door de cliffhanger aan het einde van dit boek. Dit smaakt duidelijk naar meer !

jongen4sterren-2-300x157Als kinderboekenambassadeur voor het blog Kinderboeken van Nienke Pool mocht ik dit boek bespreken engaf ik het vier sterren!

” Insomnia, slaapwandelaar duologie deel 1 ” Lynn Robin

insomnia 3

Lynn Robin, uitgegeven in eigen beheer via Black Sheep Indie

Lynn Robin (1992) is een indie-auteur van young adult/urban fantasy verhalen. Verhalen over werelden van magie en een vleugje horror. In 2017 maakte ze haar debuut met de eerste drie delen van de Schimmenwereld serie, waarvan begin deze maand het vierde deel verscheen.  Dit boek is het eerste deel van de Insomnia Saga en is uitgeroepen tot Sweekstars 2017 Beste serie finalist. Verder schrijft ze ook korte verhalen die ze deelt op haar persoonlijke blog “Lynn’s Paper Heart“.

Insomnia is dus het eerste deel  van de slaapwandelaar duologie. Het gaat over Nachtsluipers die de donkerste uren domineren, de mensheid wil overheersen uit wraak en alleen Uitdrijvers kunnen hun stoppen. Er is echter de Nachtsluiper van Insomnia, die kan alleen door een Slaapwandelaar worden verslagen. De Nachtsluipers komen tot leven als de avond invalt. Ze gaan dan op zoek naar een menselijk gastlichaam om zich ook overdag te kunnen verplaatsen. Als je aangevallen wordt en je wordt geen gastlichaam wordt je een Slaapwandelaar. Half mens, half wezen van de nacht. Dan wordt je verstoten door de mensheid.

Jodi is vier jaar geleden Slaapwandelaar geworden en omdat  iedereen haar verstoot is ze genoodzaakt zich te laten inhuren door een academie voor Uitdrijvers. Als Slaapwandelaar kan zij namelijk eerder aanvoelen dat een Nachtsluiper in aantocht is en hen zo helpen deze te ontmaskeren. Als de academie haar vraagt om achter een Nachtsluiper aan te gaan die zich verscholen houdt in een kasteel en vandaar uit jongelui lokt gaat ze dit avontuur aan geholpen door Kay, een Uitdrijver.  Kay blijkt echter ook zijn geheimen te hebben. Langzaam leren ze elkaar en zichzelf beter kennen en strijden ze samen niet alleen tegen het kwaad maar ook tegen de buitenwereld.

Het boek beslaat zo’n dikke 300 pagina’s en gaat van start met een proloog waarin we lezen hoe Jodi een Slaapwandelaar is geworden. Vervolgens gaan we vier jaar later van start en al lezend krijg je de uitleg over Slaapwandelaars, Nachtsluipers en Uitdrijvers. De namen klinken wat kinderachtig maar waar ze toe in staat zijn is verre van dat. De vertelstijl is eenvoudig maar pakkend. Je blijft lezen! De spanningsopbouw en horrorelementen hebben een goede timing wat de lezer vaak genoeg verrassingen geeft en de nodige rillingen. ( mijn antipathie tegen poppen werd nu weer eens benadrukt dat dat niet zo gek is).

Alles wat je leest spreekt voor zich, is goed beschreven en de korte dialogen horen bij de snelheid van het verhaal. Hoewel ik misschien wel had willen weten waar die Nachtsluipers vandaan kwamen en hoe het komt dat ze wraak willen nemen tegen de mensheid is dat het enige wat ik een beetje heb gemist.

Ik heb het verhaal met veel plezier gelezen en ik ben zeer benieuwd welke wending het verhaal gaat krijgen in het vervolg.

Naast het  vervolg is er nu ook het eerste deel van de tweedelige Slaapwandelaar mini-serie verschenen,een spin-off novelle van Insomnia. Ik heb begrepen dat de hoofdrol daar is voor Nina, de beste vriendin van Jodi. Een goed idee want in dit verhaal is er weinig ruimte om de andere personages meer uit te werken en ze zijn zeker de moeite waard om beter te leren kennen.

Met dank aan de schrijfster voor het toezenden van het digitale recensie exemplaar