Leesclub voor twee: Veronique en ik lazen “voltooid leven? Wacht nog even ! ” van Victoria Schuurman

voltooid leven9789463385787/2019

Victoria Schuurman,  uitgeverij Aspekt

Veronique lazen de roman van Victoria Schuurman en waren beiden van mening dat dit boek in het zonnetje gezet moest worden. Een verhaal waarvan wij vinden dat het bijzonder genoeg is om extra aandacht aan te schenken en dus bespreken we het in een leesclub voor twee.

Eerst even kort over het boek:

In dit verhaal maken we kennis met Anna en Paul. Twee oude mensen die wonen in een verpleeghuis. Ze staan voor de vraag of ze toe zijn aan vrijwillige euthanasie.  Het beleid van de instelling is om iedere bewoner een folder te geven en een kort gesprek over de mogelijkheid om uit het leven te stappen. Dat dit gesprek voor Anna viel op haar vijfennegentigste verjaardag was een beetje cru en confronterend. Na het gesprek neemt Anna zich voor om iedere dag zichzelf te vragen of ze haar leven voltooid vindt. Naast haar dagelijkse zelfreflectie ontmoet ze Paul die ondanks, of mede door , zijn ongeneeslijke ziekte die zelfde vraag heeft. Er volgen ontmoetingen tussen beiden waarin ze terugkijken op hun leven en vooruit kijken. Hierdoor verandert de antwoord op hun levensvraag voortdurend omdat ze juist door die gesprekken inzicht krijgen op het hoe en wat en ze groeien dichter naar elkaar toe.   Uiteindelijk komt de antwoord op hun vraag uit onverwachte hoek. Onverwacht en definitief.

In het voorwoord hoopt de auteur met dit verhaal “een bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappelijke discussie die er is rond het onderwerp ” voltooid leven”. Het centrale thema van dit boek, in de betekenis van een zelf gekozen dood van mensen die niet uitzichtloos en ondragelijk lijden, maar menen dat het leven hen niets meer kan bieden en daarmee als voltooid wordt ervaren”.

  • Hoe vind je de cover? Als je het boek in de boekhandel zou zien liggen wat zou dan voor jou de reden zijn om het op te pakken en te willen lezen?

Veronique: De cover maakte me nieuwsgierig. Het is een rustige cover en die past goed bij het verhaal. De titel vind ik opvallend en daardoor zou ik hem oppakken. Ik hoorde van Conny hele goede dingen over het boek, dus ik ben ook een beetje beïnvloed door Conny. 

Conny:  Ik vind de cover prima passen bij het boek. Het is gekozen voor een rustige afbeelding op een lichte achtergrond. De paardenbloem is heel kwetsbaar, een zuchtje wind kan alle zaadjes wegblazen. Net als het leven kan zijn: kwetsbaar. Deze combinatie met de titel doet mij nieuwsgierig maken. Sowieso is het een beladen onderwerp en in mijn werk (ouderenzorg) en mijn opleiding (verpleegkunde) komt het geregeld ter sprake dus bij het zien van de titel wilde ik het wel meteen gaan lezen. 

  • Na het lezen van de achterzijde en daarna het boek, bracht het verhaal je wat je had verwacht?

Veronique: Ja! Het was prachtig!

 Conny:  Ja zeker, het bracht zelfs nog net dat beetje meer. 

  •  Hoewel het verhaal pure fictie is zijn er toch bepaalde elementen die je in het echte leven zou kunnen plaatsen. Had jij dit ook ? Welke waren dat voor jou? 

Veronique: Ik herkende de eenzaamheid die ouderen kunnen voelen. In het verzorgingstehuis van oma zag ik dat sommige mensen geen of nauwelijks bezoek kregen. Dit raakte me. Daarnaast herkende ik ook de oudere mensen voor wie het niet meer hoeft. Je hebt vriendschappen verloren en het bezoek is stukken minder geworden. Je wordt geleefd door een planning van anderen. Dat lijkt me een naar gevoel. 

Conny: Ja zeker, dat had ik af en toe zeker. Herkenbaarheid en soms bij stukken waar ik best wel plaatsvervangende schaamte bij had. Zo is er de reactie van bepaalde zorgverleners op de relatie tussen de hoofdpersonen. Zij vinden dat ouderen mensen niet meer verliefd zouden kunnen zijn of een relatie moeten hebben. Die vinden dat maar vreemd. Die reacties heb ik in het ‘echte leven’ ook wel eens gehoord. Ook is de genoemde tijd dat iemand in het verpleeghuis zit inderdaad behoorlijk korter. Mensen moeten langer thuis blijven en komen steeds slechter binnen. Verder zijn er inderdaad ook de verhalen van de zorgvragers die het idee hebben geleefd te worden en van wie het soms ook gewoon niet meer hoeft. Omdat ze de grip op hun leven zijn kwijt geraakt. Soms door lichamelijke mankementen maar soms ook doordat ze geen zinvolle dagvulling meer hebben of in de loop der jaren hun sociale netwerk hebben zien krimpen en zich eenzaam voelen. 

  • Kan jij je voorstellen dat iemand zijn leven voltooid zou kunnen vinden? 

Veronique: Ja, dat denk ik wel. Misschien eenzaamheid of er gewoon klaar mee zijn, zouden redenen kunnen zijn. 

Conny: Ja zeker, dat kan ik mijn heel goed voorstellen. Zie ook hierboven. Soms is eenzaamheid daar een reden voor en soms is iemand ‘ er gewoon klaar mee’. Als jezelf een heel leven achter de rug hebt en mensen om je heen wegvallen, ook je eventuele kinderen, je hierdoor eenzaam wordt en je dagen allemaal hetzelfde lijken en je ze naar jouw gevoel niet meer zinvol kunt vullen kan ik mij voorstellen dat je dan denkt ‘ wat doe ik hier nog? “ 

  • Denk je dat de situatie zoals geschetst in het boek in de toekomst ook zou kunnen gebeuren? 

 Veronique: Dat hoop ik niet zeg! En zeker niet om een bepaalde omloopsnelheid te behalen. Wat naar! Ik merkte bij mijn oma dat het een bedrijf is en ik leerde daar ook de zakelijke kant kennen van een verzorgingstehuis. Misschien is het inderdaad zakelijker geworden? 

Conny: Dat zou te triest voor woorden zijn. Het idee om iedereen bij de intake maar gelijk aan te bieden dat ze het leven zo spoedig mogelijk voor je kunnen beëindigen is wel heel kort door de bocht. Zeker als de directie een bepaalde omloopsnelheid wilt behalen. Dat klinkt allemaal wel heel zakelijk. Ik denk wel dat de zorg behoorlijk zakelijk is geworden. Marktwerking is zeker niet altijd de oplossing. Gelukkig staat nu het ‘welbevinden’ van de zorgvrager hoog op de agenda. En eigenlijk is daar de andere kant van de discussie. Want als iemand echt vindt dat het klaar is dan zou daar wel serieus mee omgegaan moeten worden. En zou het soms wel wat eenvoudiger mogen om aan de wens van die persoon tegemoet te moeten komen. Ik denk dus dat die kant in de toekomst misschien wel anders zou gaan.

  • De auteur hoopt met dit verhaal een bijdrage in de discussie aangaande voltooid leven te leveren. Denk je dat ze daarin zou slagen? 

Veronique: Ik denk dat dit verhaal er aan kan bijdragen. Op een mooie manier geeft het boek antwoord op de vraag. Er is geen ja of nee. Ieder mens heeft een eigen kijk op het leven. En elke situatie is uniek. Per geval moet er bekeken worden hoe iemand er tegenover staat. Dit boek geeft je een handvat om je uit te kunnen spreken over dit dilemma. 

Conny: Ja, dat denk ik wel. Nu kom ik het onderwerp in de praktijk wel tegen en merk dat mensen snel een mening hebben. Vaak is die faliekant voor of tegen. Maar ik denk, dat je juist door dit mooi (fictieve) verhaal moet gaan beseffen dat er geen ja of nee is. Ieder mens is een individu en uniek. Dus per situatie zou het bekeken moeten worden. En of je het er mee eens bent of niet het is niet jouw keuze of beslissing maar die van de persoon in kwestie. Door het lezen over dit onderwerp kan je beter je mening hierover vormen. Dat is denk ik wel belangrijk voordat je je uitspreekt over dit ethisch dilemma. 

  • Even over het boek zelf: vond je het prettig geschreven? Hoe vond je de personages uitgewerkt? Had het langer mogen zijn? 

Veronique: Ik vond het een perfecte lengte. Je kwam direct tot de kern en dat vond ik prettig. De personages en het verhaal zijn goed uitgewerkt. Daardoor miste je eigenlijk niks. Het antwoord op de vraag kwam heel onverwachts. Ik vond het verhaal heel mooi! 

Conny: Hoewel het  boek zelf aan de korte kant is heeft de auteur wel het verhaal kunnen vertellen. Personages zijn goed uitgewerkt en er was ruimte genoeg om ze beter te leren kennen door middel van terugblikken in hun verleden. De opbouw was goed en het las heerlijk vlot weg. De uiteindelijke vraag van Anna en Paul of ze hun leven voltooid vinden wordt op een bepaalde manier beantwoord die ik heel mooi vond en ook wel onverwachts.De auteur wist mij te verrassen en hoewel  het pure fictie is kwam het verhaal van Anna en Paul tot leven en zet het je zeker aan het denken over het onderwerp. 

  • Zou je het boek aanbevelen aan andere lezers? 

Veronique: Ja! Het onderwerp is interessant, maar het is gewoon een goed verhaal. Gewoon lezen!

Conny: Zeker weten!  Ik vind het een aanrader, niet alleen qua onderwerp maar ook omdat het goed in elkaar zit en fijn leest.  Zowel voor mensen die met de (ouderen-) zorg te maken hebben als buitenstaanders is het de moeite waard om te lezen. 

Lees ook de recensies van Veronique en mij over dit boek.

Met dank aan uitgeverij Aspekt voor de recensie exemplaren. De afbeelding van de cover komt van de site van de uitgeverij.

 

 

 

 

Leesclub voor twee: Veronique en ik lazen “Gais” van Dick Witte

20180314_144914 9789463383875/2018

Dick Witte , uitgeverij Aspekt

Veronique en ik lazen allebei het boek van “Gais” van Dick Witte en bespraken dit weer in een leesclub voor twee!

Over de schrijver:  Dick Witte ( 1951) is schrijver/ journalist en meerdere boeken geschreven. Eind jaren zeventig woonde hij in Friesland en leerde daar Gais kennen. Hij heeft, ook na zijn verhuizing naar Tilburg contact met haar gehouden. Het boek ” Gais” werd eerder uitgegeven door de Fries Pers en was in 2015, met vijf drukgangen, het best verkocht boek bij deze uitgeverij.

Over ” Gais” : Gais Meinsma speelde een rol in het boek van Geert Mak ” Hoe God verdween uit Jorwerd”. Hierdoor raakte ze bekend bij een groot publiek.Het verhaal neemt ons mee naar haar jeugd voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog en de periode hierna. Dat ze niet mocht doorleren maar dit op latere leeftijd toch ging doen. Hoe ze als eerste in het dorp als vrouw een betaalde baan in maatschappelijk werk had. Een feministe die veel mee heeft gemaakt in voor- en tegenspoed.

Hoe vind je de cover van het boek? Past deze bij het verhaal?   

V: De cover gaf me een nostalgisch gevoel. Door de foto krijgt het verhaal letterlijk een gezicht. Het maakt het persoonlijker.

C:  De cover straalt de sfeer uit van de periode van de Tweede Wereldoorlog,  die associatie kreeg ik. Die periode was was heel belangrijk in haar opvoeding en haar weg naar volwassenheid. Dus in die zin goed gekozen.
Wat vind je van de tekst op de achterkant? Is dit voldoende? En maakt het je nieuwsgierig?

V: Ik vond de tekst ook erg veel en de nadruk werd inderdaad gelegd op de Tweede Wereldoorlog. Maar eigenlijk wordt haar hele leven verteld. En dan klopt het beeld dat geschetst wordt op de achterkant niet. Het had inderdaad ook beknopter gekund. Ik was wel nieuwsgierig naar het verhaal van Gais.

C:  De tekst op de achterzijde vond ik eigenlijk iets te veel en ook de nadruk op de Tweede Wereldoorlog. Hierdoor had ik een boek verwacht wat zich meer in deze periode zou afspelen of dat er meer details zouden zijn over die periode. Na het lezen van het boek bleek het net zoveel plaats gekregen te hebben als in de hele geschiedenis van haar leven. De tekst had van mij dus wat beknopter gemogen het maakte mij niet nieuwsgierig maar gaf mij eerder een ander beeld over de inhoud.

 Sommige stukken in het boek zijn schuingedrukt. Dit zijn quotes van Gais. De quotes worden afgewisseld met een beschrijving van Dick Witte. Hoe vind je deze opzet? Hebben de quotes meerwaarde?
   

V: Ik vond dit een geslaagde opzet. Hierdoor was het geen ‘normaal’ verhaal over het leven van iemand. De afwisseling vond ik erg fijn. Het was alsof Gais haar eigen verhaal vertelde.
C: Ik vond dit een goede opzet. De quotes hadden voor mij zeker meerwaarde. Het maakte het boek persoonlijker en je kreeg een beter beeld van Gais zelf. Zonder deze quotes had het een zoveelste geschiedenisboekje geworden en nu was het een heel mooi persoonlijk verhaal wat bij de lezer binnen kwam.
Gais is een waargebeurd verhaal. Vind je waargebeurde verhalen leuk om te lezen? Of lees je liever fictie? En waarom? 

V: Ik merk dat ik steeds meer non-fictie ga lezen. Ik ben gek op geschiedenis en de combinatie met een bepaald persoon uit een andere tijd, vind ik heerlijk. Ik heb het idee dat waargebeurde verhalen harder binnenkomen. De afwisseling tussen fictie en non-fictie vind ik erg fijn. Hierdoor kan ik eens wegdromen in een fantasie-wereld in een fantasy-boek en de keiharde waarheid komt binnen bij een non-fictieboek.

C: Ik lees zowel fictie als non-fictie. Juist die afwisseling maakt voor mij het lezen leuk. Ik lees vaak en graag waargebeurde verhalen en hou van geschiedenis. Bij waargebeurde verhalen krijg je als lezer extra emoties mee en daarnaast vind ik het interessant om te weten hoe (gewone) mensen in bepaalde tijden leefden en hoe ze omgingen met bepaalde situaties.
Hoe vind je het verhaal zelf? Loopt het verhaal lekker, leest het prettig?

V: Het verhaal is heel inspirerend. Je leert in een korte tijd Gais kennen. Alles is een geheel.

C: Het verhaal leest lekker weg, de geschiedenis en quotes lopen goed in elkaar over. Het is een mooi geheel en geeft een goed beeld van het leven van Gais.

 

 Is  er iets wat je gemist hebt in het verhaal of zou je iets weg willen laten?

 V:  de achterflap misschien. Verder eigenlijk niet.

C: Nee niet specifiek , misschien tekst op achterflap aan passen

 

Zou je het boek aanraden aan anderen? En waarom?

 V: Gais is een boek over een krachtige powervrouw, die leefde in een andere tijd. Als je geïnteresseerd bent in een biografie over een geëmancipeerde vrouw, dan is dit zeker een aanrader. Ook als je van geschiedenis houdt, is dit zeker een aanrader, want je krijgt ook een goed beeld van de vorige eeuw.

C: Als je liefhebber bent van biografieën of als je meer wilt weten over het leven van een strijdbare vrouw (zowel privé als daarbuiten), over hoe emancipatie op het platteland verliep, is het zeker een aanrader.
Onze mening over het verhaal :

V: Gais is een inspirerend verhaal over een krachtige vrouw.

C: Gais is niet alleen het verhaal over één sterke vrouw maar een stuk Nederlandse geschiedenis. Het is knap hoe de schrijver zo’n mooi levensverhaal vol details weet weer te geven in zo’n beknopt boek.

Lees de recensies van Veronique en mij over het boek op onze blogs

 

 

Leesclub voor drie: “George” Alex Gino

 

george 9789020674460/2016 uitgeverij Kluitman

Zowel Felice, Femke en ik hebben het verhaal “George”van Alex Gino gelezen. Omdat we alle drie het boek geweldig vinden en eigenlijk willen promoten dat iedereen het gewoon gelezen moet hebben leek het ons een leuk idee om een mini-leesclub hierover te houden.

Alex Gino is transgender en geeft hier lessen en cursussen over. “George “is het debuut van Alex Gino en gaat over een jongen uit groep 6 die eigenlijk een meisje is en wil zijn.

Inhoud: George is een jongen. Om te zien tenminste. Want George weet zelf dat ze een meisje is. Ze houdt dit voor iedereen geheim. Totdat ze met de klas een toneelstuk van haar lievelingsboek gaan opvoeren. George wil supergraag de hoofdrol van Charlotte spelen. Maar ze mag van de juf niet eens auditie doen omdat ze een jongen is. Samen met haar vriendin Kelly bedenkt George een plan. Zodat ze niet alleen Charlotte kan zijn, maar vooral zichzelf, voor eens en altijd…

Uit de recensie ( te lezen op Boekenbijlage, zie link onderaan de pagina) van Felice:

George zit pas in groep 6 en natuurlijk worstelt ze met het feit dat ze eigenlijk een meisje is. Het is niet zomaar iets. Ze verzamelt vrouwenbladen uit vuilnisbakken, die ze stiekem leest om meer te leren over vrouw-zijn. Niemand mag ze vinden, haar moeder niet, maar haar oudere broer Scott al helemaal niet. Je wilt George het liefst uit het boek halen en een hele dikke knuffel geven. George is een pracht van een kind, en we kunnen schrijver Alex Gino alleen maar bedanken dat hij haar bedacht heeft.

Uit de recensie van Conny ( te lezen op deze site) :

We maken kennis met George en het mooie is dat de schrijver vanaf de eerste bladzijde haar voorstelt als meisje en ook haar als meisje benoemt door zij en haar te gebruiken. Pas na een paar bladzijdes kom je erachter dat George in een jongenslichaam zit en hoe ze hier mee omgaat.

Uit de recensie van Femke ( te lezen op deze site):

Het is een mooi en ook makkelijk geschreven verhaal. Interessant en leuk om te lezen. Het is goed en fijn dat er nu ook een verhaal is over dit onderwerp voor kinderen zodat kinderen er meer over te weten komen en misschien herkennen dat ze niet alleen zijn of als hun vriendje zich zo voelt. De reacties hierop van de omstanders zijn verschillend maar sommige zijn heel mooi en ontroerend.

Hoe vind je de cover van het boek ?

Felice: Zo, we beginnen gelijk met een goede vraag. Toen ik het boek voor het eerst zag, heb ik daar namelijk even bij stil gestaan. Ik vond het een erg aparte kaft. Spierwit, maar met de naam George in verschillende felle kleuren. Het is anders dan wat je normaal ziet, en waarschijnlijk trekt het daarom wel de aandacht naar zich toe. Dat is wel een kenmerk van een echt goede kaft, lijkt me. Daarbij sluiten de regenboogkleuren mooi aan bij het thema van het boek.

Conny: Toen ik in de boekwinkel dit boek op de plank zag liggen sprong het er voor mij gelijk uit. De witte kaft met de kleurige letters trok mij aan. Mede door zijn eenvoud. Op de gele wikkel stonden quotes wat mij nog nieuwsgieriger maakte. Dit boek moest gewoon mee om gelezen te worden !

Femke:Mooi en eenvoudig.

Heb je eerder een boek gelezen over dit onderwerp voor deze leeftijdsgroep?

Felice: Nee

Conny: nee

Femke : nee 

“Ik mag zijn wie ik ben “ is de slogan die bij dit boek hoort, waar de uitgeverij de campagne omheen heeft gebouwd. Heb je nog wat mee gekregen van deze  promotie rond het boek?

Felice: Ik kreeg het boek opgestuurd door de uitgeverij, met daarbij een paar reclameboekenleggers en een kleine button met dezelfde slogan. Ik had dus wel door dat er extra aandacht werd besteed aan het boek en de slogan.

Conny: Ik had het promotiefilmpje bekeken op de site van de uitgeverij omdat ik de link op sociale media voorbij zag komen. Verder zag ik in een boekenkrant (ik weet niet meer welke) een artikel hierover. Maar in de standaard media eigenlijk niet.

Femke: nee ik ben niets tegengekomen aan reclame voor dit boek.

Heb je het promotiefilmpje gezien, zo ja wat vond je er van ?

Conny: Ik vond het op zich wel aardig te zien maar ik denk niet dat het aan zal spreken bij de doelgroep voor het boek, gevoelsmatig gaat het nogal langzaam in het filmpje.

Felice: Ik kan niet anders dan me daarbij aansluiten. Maar ik ben sowieso geen fan van boektrailers.

Femke: Ik vond het niet interessant

In het boek gaan ze een toneelstuk spelen nav Charlotte’s web. Heb je dit boek gelezen ?

Felice: Nee, ik heb het boek niet gelezen, en de film ligt nog steeds te wachten tot ik een keer zin heb om te kijken. Ik ken het verhaal wel min of meer.

Conny: Ik heb het boek te lang geleden gelezen om het voor mij te halen. Moeilijk om hierover nog een mening te geven. Dan zou ik het eerst moeten herlezen.

Femke : Nee niet gelezen, wel de film gezien.

Denk je dat het een grote rol speelt in het verhaal of had elk toneelstuk gespeeld kunnen worden?

Conny: Het toneelstuk speelt een grote rol in dit verhaal maar het zou denk ik ook wel met een ander verhaal kunnen. Het gaat er om dat Charlotte’s web favoriet is bij George.

Felice: Ik denk wel dat het een goed gekozen verhaal is om in het boek te verwerken. ‘Charlotte’s web’ gaat immers ook over acceptatie. Varkentje Wilbur is te klein, en de boer wil hem daarom eigenlijk slachten. Maar Charlotte en de andere boerderijdieren verzinnen een plan om Wilburs leven te redden. George is ook anders dan de anderen, maar probeert samen met zijn vriendinnetje Kelly een manier te vinden om te zijn wie hij wil zijn, om geaccepteert te worden

Femke: Weet ik niet.

Welke reactie van welke persoon vond je het meest sympathiekst, welke sprak je het meest aan?

Felice: Natuulijk was het mooi hoe George’s vriendin Kelly met alles om ging. Maar vooral de reactie van George’s oudere broer Scott vond ik mooi. Degene voor wie George het meest bang was, blijkt uiteindelijk het meest begripvol.

Conny: die van hartvriendin van George en  aan het einde de reactie van zijn broer.

Femke: van zijn vriendin

Kon je begrip opbrengen op de reactie van de moeder ?

Felice: Natuurlijk is het een logische eerste reactie, je schrikt. Dat je er de eerste paar dagen, misschien weken aan moet wennen, is wel te begrijpen. Maar uiteindelijk zul je het toch moeten accepteren, en je zoon (dochter) leren respecteren voor wie hij (zij) is. Dat je taak als ouder, vind ik.

Conny: Tot op zekere hoogte. Ze heeft naar mijn idee te lang in de ontkenningsfase gezeten. Ik denk dat je als moeder het beste wilt voor je kind en dat hij of zij gelukkig is. Het zal moeilijk zijn om je eigen toekomstbeeld/idee voor je kind los te moeten laten en het anders moet in gaan vullen. Ook zal het moeilijk zijn als je kind gepest wordt door zijn of haar eigen keuze. Maar persoonlijk denk ik dat ze teveel met de buitenwereld bezig is, in eerste instantie, dan met haar kind en zichzelf. Later trekt dit gelukkig wat bij.

Femke: nee, niet aan begin, later wel .

Het verhaal speelt zich af in het conservatieve Amerika. Denk je dat er in Nederland anders zou worden gereageerd ? Dat een jongen wel een meisjesrol kan krijgen?

Felice: Nederland is wel toleranter dan de Verenigde Staten, maar toch lopen we niet zo ver voor als we soms willen denken. Nederland was jaren geleden vooruitstrevend, maar tegenwoordig begint de preutsheid weer steeds meer toe te slaan. Ook in Nederland willen we het liefst iedereen binnen de bestaande kaders houden. Als je anders bent, word je sneller geaccepteerd, maar lang niet altijd volledig opgenomen in de maatschappij als een gelijkwaardig lid. Dus ja, George had misschien wel een meisjesrol kunnen krijgen in het toneelstuk, als de juf een beetje ruimdenkend is, maar waarschijnlijk hadden de wat meer bekrompen ouders toch geklaagd. 

Conny: Ik vind dat het verhaal wel afspeelt tegen een typische Amerikaanse achtergrond. Niet dat we hier super tolerant zijn maar ik denk wel dat het hier geen probleem is als een jongen een meisjesrol wil of andersom. Naast het eenvoudige van het vergeven van een toneelrol is er natuurlijk het grotere plaatje. Mensen, in welk land dan ook, hebben hun eigen beeld voor ogen, normen en waarden, en die zullen per land maar ook per plaats verschillen. Of je nu in een christelijk dorp woont of in een wereldstad. Maar ik denk over het algemeen dat Nederland wel meer voorop loopt met acceptatie dan de USA. Al zijn we er ook nog niet helemaal.

Femke: Dat denk ik wel dat een jongen een meisjesrol kan krijgen. Maar ik denk wel dat als je je zo voelt als George en je dit ook in het dagelijkse leven in de klas laat weten er altijd kinderen en volwassenen zijn die dat niet snappen en je gepest wordt. Al zal dat ook wel te maken hebben met de cultuur en de opvoeding van de mensen om je heen.

Is het verhaal verteld ? Vond je het een goed einde?

Felice: Ja en nee. Het is een mooi einde, dat zeker. Je sluit het boek met een glimlach op je gezicht. Maar wat gebeurd er daarna? Kan George ook zichzelf leren zijn in het echte leven?

Conny: Ja ik vond het een fijn einde.

Femke :ja dat denk ik wel.

Voor wie is het boek geschikt vind jij ?

Felice: Ik denk dat het wel een mooi boek is om in de bovenbouw van de basisschool klassikaal te lezen en te bespreken. Het boek opent deuren naar een moeilijk te bespreken onderwerp. Daarbij is het gewoon een boek dat een groot publiek verdient.

Conny: Eigenlijk voor iedereen, het zou in elke schoolbieb moeten staan, door ieder kind en leerkracht en wie dan ook gelezen moeten worden.

Femke : vanaf een jaar of tien denk ik om zelf te lezen tot elke leeftijd. Het is een goed onderwerp zowel voor kinderen als voor volwassenen.

Wil je nog wat kwijt ?

Felice: Wat er in dit boek voor mij gelijk uitsprong, is dat de schrijver Alex Gino vanaf de eerste pagina consequent de woorden ‘zij’ en ‘haar’ gebuikt als het om George gaat. Dit straalt een krachtige boodschap uit, waar ik enorm blij van word!

Conny: Daar kan ik mij volledig in vinden !

Femke: Iedereen moet gewoon dit boek gaan lezen !

 

De recensie van Felice op Boekenbijlage lees je hier:

Prachtig kinderboek over transgender zijn!

 

 

De afbeelding van de cover komt van de site van uitgeverij Kluitman

 

 

 

 

 

 

 

 

Leesclub aan Zee “het laatste vaarwel” Robert Haasnoot

laatste vaarwel9789044519754/2016

Gisteravond kwam de leesclub weer bij elkaar bij boekhandel van der Meer te Noordwijk. Dit keer zouden wij de roman van Robert Haasnoot ‘het laatste vaarwel’ gaan bespreken.

Robert Haasnoot is een bekende bij ons in de buurt. Woonachtig in een dorp verderop (Katwijk) en bekend van onder andere zijn roman ‘Waanzee’. Toen ‘Waanzee’ uitkwam was ik zelf nog werkzaam in een boekhandel te Katwijk en ik herinner mij nog de nodige ophef en zelfs woede die dit boek losmaakte. Een boek waar ik trouwens erg van heb genoten.  Ook ‘Waanzee’ had waargebeurde feiten als basis voor het verhaal dus ik was zeer benieuwd naar ‘het laatste vaarwel’

In Valkenburg (ZH) heeft zich in de Tweede Wereldoorlog een groot drama afgespeeld. Burgers werden doodgeschoten door Nederlandse soldaten en de inwoners van dit kleine dorpje leefde in doodsangst. In deze periode bloeit de liefde op tussen Albert en Evie. Na de oorlog is Albert zo afgestompt dat hij Evie niet langer kan liefhebben. Er komt een breuk en Evie verhuisd naar Canada. Na een dikke 28 jaar komen ze elkaar weer tegen en wordt Albert weer ingehaald door zijn verleden en met zijn neus op het heden en de toekomst gedrukt.

Normaliter bespreken we het boek, geven zelfs een cijfer (iets wat ik nooit zo prettig vind om iets cijfers of sterren te geven) en gaan we dieper in op het verhaal. Dit keer hadden we een andere opzet.Samen met de leesclub van de andere avond waren we dit maal bij elkaar en konden we de schrijver zelf verwelkomen. HIj vertelde uiteraard over zijn boek, beantwoorde de vragen en las een stuk voor. Het werd een gezellige maar ook leerzame en interessante avond.

Robert Haasnoot vertelde niet alleen over zijn manier van schrijven, hoe een boek bij hem tot stand komt, maar ook over hoe hij tot deze roman was gekomen. Hoe de cover was gekozen maar ook over wat hij weg had gelaten. Vooral die achtergrondinformatie gaf mij een ander beeld van het verhaal en kan ik het verhaal ook meer waarderen. Neemt niet weg dat ik nog steeds weinig sympathie voel voor de hoofdpersoon Albert en ik Evie ook niet al te goed uit de verf vind komen. Door middel van flashbacks ontdek je wat er zich afspeelde in de oorlogsperiode en dat vond ik de mooiste stukken van het verhaal. Sowieso het wisselen in de tijd vind ik zelf altijd leuk om te lezen. Verder is het taalgebruik heel beeldende, mooie woordkeuze en soms lijkt het net of een scene dan net niet in het geheel te passen waardoor het ( toch wel al kabbelende lage) tempo vertraging op liep. Maar over het geheel vind ik het een mooie roman die een verborgen stuk geschiedenis op deze manier toch weet te vertellen.

De avond vloog voorbij en als tipje van de sluier liet de schrijver weten al zeer ver te zijn met een volgende roman. Een roman zonder Zeewijk en puur fictie. Ik ben benieuwd  !

haasnoot

Met dank aan de dames van boekhandel van der Meer voor deze goed georganiseerde avond en uiteraard aan Robert Haasnoot dat hij aanwezig kon zijn.

 

Leesclub voor twee : Felice Beekhuis en ik lazen voor Boekenbijlage “de blockbusters”

 

Voor BoekenBijlage hebben Felice en ik allebei een boek over de vriendengroep de Blockbusters gelezen. Ik las Het Picasso Mysterie, Felice het daarop volgende Het geheim van Monet. Schrijfster Manon Berns laat met deze boeken zien dat kunst echt niet saai is en kan kinderen laten genieten van spannende avonturen rond deze grote meesters. Het leek ons leuk om via deze ‘mini-leesclub’ de boeken nog een keer extra onder de aandacht te brengen en jullie te laten weten wat wij er van vinden.

Eerst even over de boeken:

Storm en zijn vrienden Jimi, Juul en Lara vormen samen de Blockbusters: een geheime club die altijd op ontdekking is. Storms moeder is restaurateur van schilderijen en in ‘de bunker’, haar atelier aan huis, onderzoekt zij wereldberoemde meesterwerken.

Het Picasso Mysterie: Storm vangt een verdacht telefoongesprek op van een man in hun tuin. Het gaat over iets wat zijn moeder absoluut niet mag weten. Wat is de man van plan? Het lijkt er op dat een wereldberoemd schilderij van Picasso uit het atelier van Storms moeder gestolen gaat worden. Maar Storm mag er met niemand over praten dat het schilderij bij hen thuis is. De Blockbusters besluiten zelf op onderzoek uit te gaan. Hun speurtocht naar de dader leidt hen via Afrikaanse maskers en de geheimzinnige orde van Martinisten tot in Parijs.

Het geheim van Monet: Storm is met zijn moeder mee naar een kunstveiling. Er zijn alleen maar oude mensen en het is supersaai. Tot hij een vreemd gesprek opvangt. Er worden afspraken gemaakt over de prijzen op de veiling. Dat is hartstikke verboden! Het gaat over een schilderij van Monet, een beroemde Franse schilder. Storm kent hem wel, want zijn moeder heeft net aan een schilderij van hem gewerkt. Samen met de Blockbusters gaat Storm op onderzoek uit. Ze komen erachter dat Monet een groot geheim had en om de oplichters te kunnen stoppen zullen ze daar eerst achter moeten komen…

 

Felice: Beginnend met een makkelijke vraag, want ik dit heb ik niet begrepen in Het geheim van Monet. Waarom noemen de kinderen zichzelf ‘Blockbusters’?

Conny: De Blockbusters is een geheime club van nieuwsgierige onderzoekers. Vanuit de boomhut van Storm houden ze alles  en iedereen in de gaten. In een schrift schrijven ze stoere opdrachten. Hun geheime club hebben ze vernoemd naar hun stoerste opdracht: het onschadelijk maken van een Blockbuster bom uit de Tweede Wereldoorlog.

Felice: Op beide boeken staat een sticker met de tekst ‘Dan Brown voor de jeugd’. Kun jij je hier in vinden? Ik de overeenkomsten wel, met name in de rolverdeling: Een jongen met enige kennis van kunst (Robert Langdon) werkt samen met een lokaal meisje (iedere medehoofdpersoon in alle Dan Brown-boeken) voor handig kennis en hulp. Waarom zie jij zelf meer knooppunten met De Vijf?

Conny:  “De Vijf”was een jeugdboekenserie geschreven door Enid Blyton waarvan het eerste deel in 1942 verscheen. De originele serie van 21 delen is vele malen heruitgegeven, er was een tv serie in mijn jeugd en in 2014 zelfs nog een bioscoopfilm van verschenen. Het ging om een geheime club van vijf kinderen die allerlei avonturen beleefden en mysteries op moesten lossen.  Vooral het groepsverband gaf mij meer verband met de Vijf. Al snap ik dat in deze tijd Dan Brown wat meer aan zal spreken omdat de Vijf toch van wat langer geleden is. Al vraag ik me af of de jeugd wel al van Dan Brown heeft gehoord ? Misschien is het meer  een kreet om de oudere lezer het boek op te doen pakken en cadeau te geven aan hun kinderen.

Felice: Het zal inderdaad vooral een verkooptruc zijn, de sticker zit niet voor niets op beide delen van de serie. Het is iets om de ouders aan te spreken. Over ouders gesproken, in Het geheim van Monet zijn er veel volwassenen die goede informatie geven om de kinderen verder te helpen in hun zoektocht. Storms moeder is restaurateur en helpt dus aan praktische informatie, Storms opa woont in Parijs en heeft veel kennis van Monet, en de tekenleraar geeft handige informatie over Monets manier van werken. Maken de volwassen in Het Picasso Mysterie het boek ook extra leerzaam?

Conny: -Ik heb het tweede deel (nog) niet gelezen maar na het lezen van je recensie merkte ik dat dezelfde personen terugkomen in het tweede deel en inderdaad ook in het eerste wordt er door museumbezoek en gesprekken met deze personen meer verteld over de kunst. Op een subtiele wijze weet de schrijfster zo de lezer extra kennis mee te geven en dat vond ik goed gedaan!

Felice: Helemaal mee eens, zo kunnen kinderen het een en ander leren over de werken van grote meesters uit het verleden. Boek 2 ging over Monet, terwijl boek 1 ging over Picasso. Hoe is jouw beeld van Picasso’s werk veranderd?

Conny: -Ik wist wie Picasso was  maar nooit stil gestaan bij zijn werk. Het is niet één van mijn favoriete schilders maar het is wel  leuk om achtergrond informatie bij een schilderij te lezen of over een bepaalde stijl. Ben jij liefhebber van Monet en heb je nog wat geleerd over zijn werk?

Felice: Eigenlijk ken ik het werk van Monet alleen van het adressenboekje dat mijn moeder vroeger had. Ik kende dus de naam en wist dat hij, zoals ik dat vroeger noemde, ‘niet zulke mooie bloemetjes’ schilderde. Inmiddels ben ik natuurlijk ouder en waardeer ik iets meer. Maar van Het geheim van Monet heb ik toch nog wat dingetjes opgestoken. Ik wist bijvoorbeeld niet Monet zijn werk zo vluchtig schilderde vanwege het lichtinval. Deze kennis heeft wel invloed op de manier waarop je naar een schilderij kijkt.

Conny: -Begint deel 2 eerst met een samenvatting, voorstelrondje en is het boek goed te volgen zonder dat je de informatie uit deel 1 hebt?

Felice: Het geheim van Monet is natuurlijk het tweede boek, maar toch is het goed te lezen zonder Het Picasso Mysterie. Er is geen samenvatting of voorstelrondje vooraf gaand aan het verhaal, de belangrijke informatie is naadloos in het nieuwe boek verworven. Het geheim van Monet is een op zichzelf staand verhaal, met een compleet nieuw avontuur.

Conny: -Denk je dat op deze manier, elk deel een andere kunstenaar of kunstwerk,  de serie onuitputtelijk kan zijn en origineel kan blijven? Dat het de jeugd kan blijven boeien?

Felice: Als ik de flapteksten van beide boeken lees, denk ik dat Storm wel vaak mensen afluistert of gesprekken opvangt die hij niet mag horen. Zoveel geluk zal hij vast niet zijn hele leven houden, dus daar zal schrijfsters Manon Berns iets anders op moeten verzinnen. Storm kan bijvoorbeeld belangrijke papieren van zijn moeder vinden, of tijdens een schoolexcursie naar een museum iets ongebruikelijks zien. Maar ik denk wel dat er nog een paar schilders behandeld kunnen worden in vervolgdelen, al is dat aantal natuurlijk wel beperkt. Ik hoop dat Berns de moed in ieder geval niet opgeeft.

Conny: -Persoonlijk vind ik het een originele manier om de jeugd, die niet snel in een museum zal komen kennis te laten maken met kunst, in een slim en spannend jasje. Had jij dat ook? Zou jij het boek aanraden als mensen leessuggesties zoeken voor niet al te leesgrage kinderen ?

Felice: Een boek als dit is zeker een goede manier om kinderen in contact te brengen met kunst. De Blockbuster-boeken zouden daarom niet misstaan in schoolbibliotheken. Maar om het gelijk te geven aan kinderen die niet graag lezen, dat weet ik niet. Ik denk dat er laagdrempeligere boeken zijn om mee te beginnen, over paarden, vrienden of voetbal bijvoorbeeld, en dat zulke boeken beter in het straatje passen van een beginnend lezer. Kinderen die wel al af en toe met plezier een boek oppakken, zullen zeker veel plezier beleven aan de Blockbuster-serie.

Conny:- Het zou mij leuk lijken als er ook een deel kwam over een Nederlandse schilder. Jeroen Bosch (al zou dat wel erg voor de hand liggen dit jaar) of Vermeer? Welke Nederlandse kunstenaar/kunstwerk zou jij in deze serie willen zien voorbij komen?

Felice: Over Jeroen Bosch hebben we natuurlijk al een jeugdboek van Bianca Mastenbroek, dus nog een boek voegt waarschijnlijk niet veel toe. Een Blockbuster-avontuur met Johannes Vermeer, Vincent van Gogh of Rembrandt van Rijn klinkt echter niet verkeerd. Maar wat misschien nog beter is: iets met Rembrandts vrouw Saskia van Uylenburgh! Een verhaal dat zich richt op het leven achter de schermen van wat misschien wel grootste schilder is in de Nederlandse geschiedenis.

blockbusters 3 De schrijfster is inmiddels met een derde deel begonnen Kadinsky en de klank van de draak .

Meer informatie over de Blockbusters vind je op hun eigen site www.deblockbusters.nl

Op www.boekenbijlage vinden jullie de volledige recensies over deze twee boeken

http://www.boekenbijlage.nl/kunst-is-zeker-niet-saai/

http://www.boekenbijlage.nl/kunst-is-zeker-saai-deel-2/

De afbeeldingen van de covers komen van de site van Kluitman

 

 

 

 

Leesclub aan Zee “de wand”Marlen Haushofer

de wand

Afgelopen maandag kwamen we weer met de leesclub bij elkaar bij Boekhandel van der Meer in Noordwijk.

Voor deze avond zouden we het boek “de wand” van Marlen Haushofer bespreken. Het boek komt uit 1963 maar afgelopen december verscheen er wederom een nieuwe editie. Een boek wat de tand des tijds heeft overleefd en goed leesbaar is. Toegankelijk met thema’s die vandaag de dag nog steeds aktueel zijn.

Inhoud: Een vrouw staat op het punt een weekend door te brengen in de jachthut van haar nicht Luise, gelegen in het bergdal. Als Luise en haar echtgenoot na een avondje uit de volgende ochtend niet blijken te zijn thuisgekomen, gaat ze op onderzoek uit. Dan blijkt zich iets onverklaarbaars te hebben voorgedaan: het dal is door een glazen wand afgescheiden van de rest van de wereld.  In gezelschap van een hond, een koe en een kat gaat ze hard aan het werk om te overleven. Ze vervreemdt van zichzelf, om niet gek te worden en grip te houden op de tijd gaat ze schrijven. Een verslag van haar dagelijkse strijd met de elementen en zichzelf.

Ik las voor deze gelegenheid de 8e druk van de herziene vertaling, die van december 2015 dus. Marlen Haushofer (1920-1970) is een van de grote schrijvers uit de Oostenrijkse literatuur maar voor mij totaal onbekend en via dit boek maakte ik dus kennis met haar werk.

Het boek gaat goed van start. Je maakt kennis met de karakters en de wijze waarop ze beschrijft hoe de hoofdpersoon ontdekt dat ze alleen is en niet meer weg kan, het ongeloof en angst maar later ook de berusting is mooi op papier gezet.

Je leest dus het verhaal van de hoofdpersoon die is gaan s chrijven tot het papier op is. Als ze start met schrijven is haar hond net dood en zit ze er al zo’n twee jaar. Hierdoor is het wel jammer dat je nu al weet dat haar hond dood gaat maar goed met één spoiler valt wel te leven. Persoonlijk vind ik dat de hoofdfiguur zich wel heel snel in haar lot berust en hoe mooi de details worden weergegeven in het begin moet ik zeggen dat ik later in het verhaal dat een beetje saai vond gaan worden. De dagelijkse beslommeringen, het telen van aardappelen en bonen, hoe erg moet je daar over uitwijden. En ergens zat ik ook maar te wachten met ‘wat gaat er nu met de hond gebeuren’. Maar er gebeurd niets en we kabbelde gewoon verder in het verhaal. De hoofdpersoon ondergaat een hele verandering in haar denken en dat is logisch lijkt mij als je zo op jezelf bent aangewezen. Bijna aan het einde van het verhaal is daar een confrontatie met een ander die slechts heel even duurt en dan is het verhaal ten einde.

Voor degene die het nog willen lezen zal ik daar verder niet op in gaan maar haar reactie op deze confrontatie/wending in het verhaal vond ik totaal vreemd.

Het prettige van een leesclub is hoe iedereen het boek anders ervaart. Hoe sommige er thema’s uit weten te vissen die ik zelf heel anders zie. De cijfers verschilde van een magere 5 tot een dikke 10, wat ik zelf heel verrassend vond. Soms staan mijn mede-lezers stil bij iets heel eenvoudigs en andersom. Het is leuk om zoveel meningen te horen over een verhaal. Fantasie van de lezer noemde de schrijfster Yolande Werdmuller von Elg dat en dat is zeker waar.

Aan begin en aan einde van de avond geven we dus een cijfer, soms past iemand zijn cijfer aan maar meestal blijf je toch wel bij hetzelfde. Ik wel in ieder geval. Zelf ben ik niet zo van de sterren en de cijfers. Ik gaf dit boek een 6 1/2 omdat het voor mij toch wel wat langzame stukken in zaten en ik dan toch mijn concentratie wat kwijt raakte. Het gegeven zelf dat je totaal in een isolement zit en zo met jezelf geconfronteerd raakt wel heel mooi..

 

Leesclub voor twee: wij lazen ‘underdog’van Elfie Tromp

Underdog_stofomslag(2).indd Mathilde Talens en ik hadden het boek van Elfie Tromp gewonnen via een actie van uitgeverij de Geus op instagram.  Al snel kwamen we op het idee het samen te lezen, onze recensies gelijktijdig op internet te zetten en elkaar vragen te stellen over het boek.

We hebben het boek gewonnen, maar zou je het boek anders ook hebben opgepakt? 

Mathilde:Ik denk dat ik dit boek in ieder geval op mijn wensenlijstje zou hebben gezet. Het boekomslag viel me via sociale media al op.

Conny:Ik denk het wel, de kaft sprak bij mij tot de verbeelding

Waarom zou je het boek dan gekozen hebben? 

Mathilde:Ik zou het boek dan in eerste instantie gekozen hebben vanwege het boekomslag

Conny:Puur voor de cover. Die maakte mij nieuwsgierig.

Welk personage vond je het meest sympathiek? 

Mathilde:Dat vind ik moeilijk. Eigenlijk vond ik niemand echt sympathiek. Ik denk dat ik dan Rein het minst irritant vind.

Conny:Moeilijke vraag.. in het begin moest ik ze wat beter leren kennen maar denk als ik iemand moest kiezen dat ik dan toch voor Rein zou kiezen.

En wie het minst?

Mathilde:Ik vond Adelien het irritantst. Ze is ontzettend egoïstisch en heeft oog voor niemand anders. Ze gebruikt mensen voor wat zij gedaan wil krijgen.

Conny:De moeder Vera

Heb je je idee van wie de daadwerkelijke underdog is in de loop van het verhaal veranderd of was degene die je voor ogen had dit gebleven? 

 Mathilde:Ik denk dat deze persoon voor mij het hele boek hetzelfde is gebleven

Conny:Zonder er een spoiler op los te laten heb ik mijn underdog zien veranderen en waren er meer mensen die dat stempel konden hebben.

Hou je van honden? Wat is jouw favoriete hond? 

Mathilde:Ja, ik ben dol op honden. Mijn favoriete hond is Wooster, onze Ierse setter. Hij is inmiddels 9 jaar en de grootste knuffel die ik ken.

Conny:Ik ben wel een hondenmens. Ik hou niet van kleine-die-passen-in – mijn handtas hondjes… Wij hebben vroeger thuis een vuilnisbak gehad en dat was een schat. En later  een bearded colli, lieve eigenwijze beesten, schatten voor kinderen en boordevol energie, kortom mijn favoriete hond.

 Ben je wel eens naar een hondenshow geweest?

 Mathilde:Ja, we zijn 1 keer naar een hondenshow in Arnhem geweest en 1 keer naar een kampioensclubmatch. Deze clubmatch was van de Ierse settervereniging en we hebben met Wooster zelfs een keer meegedaan. Hij was toen iets van 1 jaar. Hij vond het vooral heel erg gezellig. Hij liep te trekken, overal aan te snuffelen en wilde het liefst naar de mensen van het publiek toe. Hij was zo slecht aan het opletten dat onze fokker het showen van mij overnam om te voorkomen dat Wooster gediskwalificeerd zou worden. Uiteindelijk eindige Wooster in zijn klasse bij de laatste 6 (van de 15 honden geloof ik) en kreeg als beoordeling van de keurmeester ‘excellent but trouble’.

Conny:Wij hebben een bearded collie gehad, als puppy zijn we naar een show geweest waar de hondjes van dat nest ook een keuring kregen. En een rondje moesten lopen naast het baasje….

 Wat vond je ervan? 

Mathilde:Ik vond het meedoen verschrikkelijk. Wooster wilde niet meewerken en je hebt het gevoel dat iedereen naar je kijkt. Verder zijn andere mensen die meedoen heel druk bezig om hun hond zo mooi mogelijk te houden. Ik heb zelfs gehoord dat er mensen zijn die het haar van hun hond verven zodat de kleur mooi egaal is.

Conny:Vreselijke ervaring om zo te lopen met je hond.. Verder hoop poehaa daar en dan was het nog niet eens in wedstrijdverband. Voor mij niet voor herhaling vatbaar.

Wie zou je in het echt willen ontmoeten?

 Mathilde:Niemand, want ik vond alle personages vervelend. Ik zou wel naar Australië willen. Wij hebben daar bijna een jaar gewoond en daarna zes maanden door het land gereisd. Ik herkende veel van de plekken die in het verhaal worden genoemd.

Conny:Geen van allen. Misschien de fokker in Australië, puur als excuus om het land te bezoeken.

Wil je meer boeken van deze schrijver lezen?

Mathilde:Dat weet ik nog niet. Dat ligt aan het onderwerp van het boek.

Conny:Al vond ik de schrijfstijl wel prettig en zal ik in de toekomst misschien wel weer wat van haar lezen heb ik nu niet het idee om meteen een boek op te pakken als ik haar naam er op zie staan. Als het onderwerp mij aantrekt zou ik het wel lezen.

Speel je wel eens computerspelletjes of online games? Wat is je favoriet? 

 Mathilde:Nee, eigenlijk speel ik geen computerspelletjes. Ik lees liever 🙂

Conny:Nee eigenlijk niet. Mijn dochter hield een tijdje een dierentuin bij en dan hielp ik haar wel eens maar ik vind het zonde van mijn tijd, geef mij maar een boek !

 

Het was leuk om samen het boek te lezen en op deze wijze te bespreken!

Lees hier mijn recensie van over het boek:

https://conniesboekkies.wordpress.com/2016/03/16/underdog-elfie-tromp/

Lees hier de recensie over het boek van Mathilde:

http://tantetil.blogspot.nl/2016/03/elfie-tromp-underdog.html

en hier haar blogpost over onze leesclub voor twee:

http://tantetil.blogspot.nl/2016/03/minileesclub-over-underdog-van-elfie.html#more

 

(de cover van het boek komt van de site van de uitgeverij)